Nhựa benzoin

Benzoin đến từ vài loài cây thuộc chi Styrax, trong đó hai nguồn quan trọng nhất là benzoin Siam từ Styrax tonkinensis và benzoin Sumatra từ Styrax benzoin. Loài thứ nhất mọc ở vùng núi phía bắc Việt Nam và Lào, cho nhựa ngọt và giàu vanillin; loài thứ hai ở Indonesia, mùi nhiều quế và khói hơn, cũng nhiều cạnh gai hơn. Người thu hoạch rạch một đường trên vỏ, đợi vài tháng cho nhựa ứa ra và đông thành giọt cứng, rồi bóc từng mảng bằng tay. Đây vẫn là công việc thủ công, gắn với rừng và với mùa.

Vì thơm bền và cháy đượm, benzoin đi vào đời sống nghi lễ từ rất sớm. Nó có mặt trong các hỗn hợp nhang châu Á, trong hương trầm nhà thờ, và là thành phần chính của giấy thơm Arménie mà người Pháp đốt khử mùi trong nhà từ cuối thế kỷ 19 tới nay. Cồn benzoin cũng từng là món quen trong tủ thuốc gia đình phương Tây, dùng sát trùng ngoài da và xông cho dịu đường hô hấp.

Với người Việt, benzoin không phải nguyên liệu xa lạ. Nhựa cây bồ đề, dân gian gọi an tức hương hay cánh kiến trắng, là lâm sản quý của vùng cao phía bắc, đi vào cả đơn thuốc lẫn nén nhang. Ít người để ý rằng một nguyên liệu bản địa nằm ở đáy nhiều chai nước hoa Pháp, nhưng phần lớn benzoin Siam trên thị trường hương liệu đúng là tới từ Lào và Việt Nam.

Trên bàn làm việc của perfumer, benzoin được trọng dụng vì hai lý do thực dụng. Thứ nhất, nó là chất định hương tốt, giữ các phân tử dễ bay ở lại lâu hơn. Thứ hai, nó ngọt theo kiểu balsam chứ không ngọt theo kiểu đường, nên có thể làm ấm một công thức mà không biến nó thành món tráng miệng. Cùng với labdanum, benzoin là một trong hai trụ đỡ của accord hổ phách cổ điển, thứ đã định hình dòng hương phương Đông từ đầu thế kỷ 20.