Quế
Trong bếp, quế là những ống vỏ khô; trong nước hoa, nó là một trong các note ấm nhất mà perfumer có trong tay. Nguyên liệu lấy từ lớp vỏ trong của thân và cành cây quế, bóc ra rồi phơi cho cuộn lại. Mùi quế đến chủ yếu từ cinnamaldehyde: ngọt, khô, hơi hắc, có độ nóng gần như chạm được. Hai nhóm quế cho hai sắc khác nhau, quế Ceylon thanh và có chất hoa, quế cassia đậm và hắc hơn, gần với thứ mùi mà người Việt quen thuộc. Trên da, quế toả nhanh, làm ấm ngay phần đầu rồi hoà vào nền nhựa, vanilla hay gỗ. Đây là note của mùa lạnh, của buổi tối, của cảm giác no đủ. Trên Moyar, quế thuộc họ Phương Đông.
Hành trình của Quế
Quế là một trong những gia vị được ghi chép sớm nhất của loài người, xuất hiện trong văn bản Ai Cập cổ, trong Kinh Thánh và trong các đơn hương liệu dùng cho nghi lễ. Suốt thời cổ đại, thương nhân Ả Rập giữ độc quyền nguồn cung bằng cách bọc nó trong những câu chuyện ly kỳ, chẳng hạn truyền thuyết về loài chim khổng lồ tha vỏ quế về làm tổ trên vách đá, để không ai lần ra được xuất xứ thật.
Nguồn thật nằm ở Sri Lanka, quê hương của quế Ceylon, loài cho vỏ mỏng, giòn, nhiều lớp và mùi ngọt thanh. Khi người Bồ Đào Nha rồi người Hà Lan lần lượt kiểm soát hòn đảo này, quế trở thành một trong những mặt hàng bị canh giữ nghiêm ngặt nhất của thời thuộc địa. Song song, nhóm quế cassia trồng ở Trung Quốc, Indonesia và Việt Nam cho vỏ dày, cay và hắc hơn, và chính nhóm này chiếm phần lớn lượng quế lưu thông ngày nay.
Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu quế hàng đầu, với vùng nguyên liệu nổi tiếng ở Yên Bái, Quảng Nam và Quảng Ngãi. Ngành hương dùng hai loại tinh dầu khác nhau từ cùng một cây, dầu cất từ vỏ giàu cinnamaldehyde cho mùi quế điển hình, còn dầu cất từ lá giàu eugenol lại gần với đinh hương hơn.
Trong nước hoa, quế là gương mặt quen của dòng oriental cổ điển. Những sáng tác lớn thập niên 1970 và 1980 dùng nó cùng đinh hương và nhựa thơm để tạo lớp gia vị dày đặc rất đặc trưng cho thời kỳ ấy, Opium của Yves Saint Laurent ra mắt năm 1977 là ví dụ được nhắc nhiều nhất. Vì cinnamaldehyde có thể gây kích ứng da, liều dùng bị quy chuẩn ngành giới hạn khá chặt, nên nhiều công thức hiện đại tái tạo sắc quế bằng cách phối gia vị khác hoặc dùng vật liệu tổng hợp thay thế.
Cách perfumer dùng
Quế thường được xếp vào top và heart, nhưng sức ảnh hưởng của nó kéo dài hơn vị trí trên giấy tờ nhiều, vì mùi quế bám vào các vật liệu nhựa và vanilla ở dưới rồi ở lại cùng chúng. Đây là note có tính cách mạnh và ít khoan nhượng, ấm, ngọt kiểu khô, rất dễ chiếm sân khấu. Perfumer vì thế dùng liều dè dặt, đồng thời phải cân nhắc giới hạn an toàn với da. Một sáng tác quế thành công thường là sáng tác biết giấu bớt quế đi.
Cặp phối cổ điển nhất là quế với vanilla và nhựa benzoin, cho thứ ấm áp gần với bánh nướng nhưng vẫn giữ được vẻ sang. Ghép với cam ngọt và đinh hương, nó dựng lên không khí lễ hội mùa đông. Đặt cạnh hoa hồng, quế đẩy hoa về phía phương Đông, đậm và nhiều gia vị, một cấu trúc rất được ưa chuộng ở Trung Đông. Còn khi đi với táo hoặc trái cây chín, note này tạo hiệu ứng gourmand ấm mà không cần thêm đường.
Về hiệu năng, quế toả mạnh ngay từ đầu và góp phần đáng kể vào sillage của cả chai. Longevity phụ thuộc nền phía dưới, nhưng cảm giác ấm mà nó để lại thường được ghi nhận lâu hơn thực tế. Đây là note kén thời tiết, trời lạnh thì nó nở, trời nóng ẩm thì dễ thành nặng và hơi ngột. Người mặc nên xịt ít hơn thói quen thường ngày, ưu tiên buổi tối và những dịp muốn để lại dấu ấn ấm áp.
Ở kho Moyar, Giorgio Armani Emporio Armani Stronger With You Intensely là cách dùng quế dễ chịu của hương nam hiện đại, gia vị chỉ hé ở phần đầu rồi tan vào vanilla cùng hạt dẻ ngọt. Armaf Odyssey Spectra đưa quế vào một cấu trúc đậm và tối hơn, nơi phần gia vị đứng cùng gỗ và nhựa thay vì đứng cùng đồ ngọt. LONGTIEN Nàng Thơ giữ quế ở vai trò phụ trợ, chỉ đủ làm ấm phần hoa và cho chai có thêm chiều sâu khi về cuối.