Quýt
Quýt cho tinh dầu nằm ngay dưới lớp vỏ mỏng của quả Citrus reticulata, một trong vài loài gốc mà phần lớn giống cam chanh ngày nay đều mang dấu vết di truyền. So với các nốt citrus khác, quýt ngọt hơn, tròn hơn, gần như không có phần đắng gắt; mùi của nó giống lúc bóc quả bằng tay và tinh dầu bắn nhẹ lên đầu ngón, vừa mọng vừa ấm, thoáng chút vỏ khô phơi nắng. Perfumer quý quýt vì nó thân thiện tức khắc, không cần người ngửi phải học cách thích. Trong một công thức, quýt thường mang lại cảm giác nắng sớm, sạch sẽ và có phần trẻ trung, một lời chào dễ mến trước khi phần hương chính lên tiếng.
Hành trình của Quýt
Quýt thuộc loài Citrus reticulata, một trong số ít loài gốc mà gần như mọi giống cam chanh hiện đại đều mang dấu vết di truyền. Cây có tán thấp, lá nhỏ, quả dẹt với lớp vỏ mỏng và rất dễ bóc, đặc điểm khiến nó tách hẳn khỏi cam hay bưởi. Chính lớp vỏ mỏng đó chứa loại tinh dầu ngọt và ít the hơn hẳn họ hàng, được thu bằng cách ép lạnh chứ không chưng cất.
Cái nôi của quýt nằm ở vùng phía nam Trung Quốc và Đông Nam Á, nơi cây được trồng và chọn giống suốt hàng nghìn năm trước khi lên thuyền sang phương Tây. Tên gọi tiếng Anh mandarin thường được giải thích qua sắc vàng cam trên phẩm phục của các quan lại triều đình Trung Hoa, dù đó chỉ là một cách kể phổ biến chứ không phải kết luận chắc chắn. Khi cây bén rễ ở Địa Trung Hải, Sicily và Calabria trở thành hai vùng cho tinh dầu được giới hương liệu tìm mua nhiều nhất, bên cạnh sản lượng lớn từ Brazil.
Nhà sản xuất phân biệt quýt xanh, quýt vàng và quýt đỏ theo độ chín lúc thu hái. Quýt xanh sắc và có gai lá, quýt vàng cân bằng, quýt đỏ ngọt đằm và tròn nhất. Cùng một cây còn cho petitgrain mandarin cất từ lá và cành nhỏ, nguyên liệu mang tinh thần quýt nhưng khô và xanh hơn nhiều.
Ở châu Á, quýt mang lớp nghĩa văn hoá mà phương Tây không có. Trong dịp Tết, quả quýt và cây quất là biểu tượng của lộc và sung túc, nên mùi vỏ quýt gắn với ký ức đoàn viên hơn là với sự sảng khoái đơn thuần. Bước vào perfumery hiện đại, quýt ban đầu đi cùng truyền thống eau de cologne, sau đó được dùng rộng rãi trong dòng hoa cỏ và gourmand khi các nhà pha chế nhận ra nó bắc cầu rất khéo giữa phần tươi và phần ngọt.
Cách perfumer dùng
Vị trí quen thuộc của quýt là top note, đôi khi kéo dài sang đầu heart note nhờ phần ngọt đằm hơn chanh. Perfumer chọn quýt khi muốn mở bài bằng sự dễ chịu thay vì sự sắc bén: nó không chích mũi, không có cạnh kim loại, và giữ được nét mọng nước lâu hơn cảm giác thoáng qua của các citrus chua. Vì ít đắng, quýt cũng là nốt hiếm hoi trong nhóm cam chanh có thể dùng rộng tay mà không làm công thức bị chua.
Về tính cách, quýt vừa tươi vừa ấm, nên nó bắt cặp tự nhiên với cả hai phía. Đặt cạnh hoa cam và petitgrain, quýt dựng lại trọn vẹn hình ảnh cây cam dưới nắng, hiệu ứng trong trẻo và sạch. Ghép với vani, đậu tonka hay các sắc sữa, nó cho phần đầu của một gourmand mềm mà không gây ngán. Đứng bên gừng, tiêu hồng hoặc bạch đậu khấu, quýt trở nên có gai và năng động hơn hẳn. Với trà trắng hay xạ hương, nó tạo cảm giác vải cotton vừa phơi khô.
Longevity của quýt ngắn và projection êm, nên nó hiếm khi được giao trọng trách giữ mùi. Đổi lại, đây là nốt hương ai cũng ngửi được: hợp ban ngày, hợp khí hậu nóng, phù hợp cả nam lẫn nữ, và đặc biệt dễ chịu với người trẻ hoặc người vốn ngại nước hoa nồng.
Armaf Odyssey Mandarin Sky đặt quýt ngay trong tên gọi và giữ đúng lời hứa đó ở phần mở, quýt cùng cam và nghệ tây bung ra trước khi caramel với đậu tonka kéo mọi thứ về nền ấm. Lattafa Yara dùng quýt theo hướng khác hẳn: một tia sáng nhỏ bên hoa lan và heliotrope, đủ để khối ngọt phía sau không trở nên nặng nề. Montblanc Signature cho thấy vai trò bắc cầu quen thuộc của nốt này, nơi quýt clementine mở màn nhẹ nhàng rồi lùi lại nhường sân cho mộc lan, ngọc lan tây và mẫu đơn.