Dứa
Dứa trong nước hoa gần như luôn là một accord dựng từ ester tổng hợp, không phải tinh dầu lấy từ quả thật, vì trái cây mọng nước không cho tinh dầu qua chưng cất. Mùi dứa của perfumery vì thế không giống đĩa dứa tươi trên bàn ăn: chua sáng ở nhịp đầu, có độ ngọt rượu của quả chín quá đà, kèm một mảng khói mờ khi đứng cạnh gỗ bạch dương. Cảm giác nó tạo ra vừa nhiệt đới vừa đắt tiền, gợi nắng và da rám nhưng không hề trẻ con. Trên da, dứa hiếm khi trụ lâu; giá trị của note này nằm ở mười lăm phút đầu, nơi nó mở toang bố cục và khiến người đối diện ngoái lại.
Hành trình của Dứa
Cây dứa Ananas comosus có gốc ở vùng nhiệt đới Nam Mỹ, được các cộng đồng bản địa thuần hoá từ rất lâu trước khi người châu Âu đặt chân tới. Khi quả dứa theo tàu buôn về châu Âu, nó lập tức thành biểu tượng của sự giàu có: trồng được một quả giữa mùa đông trong nhà kính là kỳ công tốn kém, nên hình dứa được chạm lên cổng nhà, lan can và bộ đồ ăn của giới quý tộc. Ký ức văn hoá đó vẫn vọng lại trong cách note dứa được dùng hôm nay, luôn mang một sắc thái phô trương dễ chịu.
Nghịch lý là quả dứa gần như vô dụng với xưởng trích ly tinh dầu. Trái cây mọng nước không chịu nổi nhiệt chưng cất, phần thơm bị nấu chín thành mùi mứt, và lượng dầu thu về không đáng để làm. Ngành hương giải bài toán này bằng con đường hoá học: các ester nhóm allyl, tiêu biểu là allyl caproate, cho đúng cái vị dứa chín gắt mà mũi người nhận ra ngay lập tức. Ghép thêm vài lactone và một chút note xanh, perfumer dựng được một quả dứa thuyết phục hơn cả quả thật.
Dứa len vào nước hoa hiện đại theo nhánh fruity chypre của thập niên 1970 và 1980, thời các bố cục nữ tính chuộng trái cây mọng đặt trên nền rêu và patchouli. Bước ngoặt thực sự đến từ Creed Aventus, chai đã đẩy dứa lên trên nền gỗ bạch dương ám khói và biến nó từ một nét nữ tính vui vẻ thành ngôn ngữ nam tính đắt tiền.
Sau cột mốc đó, dứa khói trở thành một thể loại riêng. Nhiều nhà Trung Đông xây cả dòng sản phẩm quanh cấu trúc này và mang nó tới tay số đông. Tại Việt Nam, dứa nhờ vậy mà thành một trong những note dễ nhận nhất, thường được người mua gọi thẳng bằng cảm giác thay vì bằng tên nguyên liệu.
Cách perfumer dùng
Về vị trí, dứa gần như luôn là top note, đôi khi kéo dài xuống nửa đầu tầng heart. Perfumer dùng nó với liều lượng khiêm tốn vì các ester dứa rất mạnh và rất dễ ngả sang mùi kẹo, nước ngọt có ga hoặc dung môi nếu quá tay. Nhiệm vụ chính của note này không phải là bám lâu mà là mở màn: tạo một cú nổ sáng, đẩy độ khuếch tán của cả bố cục lên trong mười lăm tới ba mươi phút đầu rồi lịch sự nhường chỗ.
Các cặp phối kinh điển đều xoay quanh việc kiểm soát vị ngọt đó. Phối với gỗ bạch dương và rêu sồi cho hiệu ứng dứa khói, ngọt mà khô, một cấu trúc nam tính đặc trưng. Phối với chanh và bergamot cho khoảng mở lóng lánh, sạch, hợp khí hậu nóng. Phối với cà phê, thuốc lá hay labdanum thì vị chua của dứa biến thành thứ ngọt rám, trưởng thành hơn nhiều. Còn phối với lê, đào và mận, dứa mềm lại và ngả về hướng phương Đông.
Về hiệu năng, bản thân note dứa có projection rất mạnh nhưng gần như không bám. Longevity của một chai nhiều dứa luôn do tầng base quyết định, nên đừng đánh giá nó qua nhịp mở. Dứa hợp người muốn được chú ý mà không cần lên tiếng, hợp buổi tối, sự kiện và những dịp cần ấn tượng đầu rõ ràng. Ở thời tiết nóng ẩm của Việt Nam, nó bung nhanh hơn bình thường nên xịt tay nhẹ là đủ.
Trong kho Moyar, Armaf Club de Nuit Intense Man là bản mẫu của trường phái dứa khói, nơi dứa đứng cạnh táo và lý chua đen rồi rơi xuống nền bạch dương, patchouli và long diên hương. Lattafa Asad đi hướng ngược lại: dứa mở màn rồi lập tức bị một tầng đế ngọt ấm kéo xuống thành bản dành cho mùa lạnh. Armaf Club De Nuit Oud dùng dứa như lớp trái cây mọng phía trên, trước khi cả bố cục chìm vào oud và phần đế ngọt ấm.