Cỏ hương bài

Thứ cho tinh dầu ở cỏ hương bài không phải lá mà là bộ rễ chùm ăn sâu vài mét xuống lòng đất của Chrysopogon zizanioides. Muốn có tinh dầu, người ta phải đào rễ, rửa sạch, phơi rồi chưng cất nhiều giờ, một quy trình nặng nhọc hơn hẳn phần lớn nguyên liệu thực vật khác. Cũng chính bộ rễ đó khiến cây được trồng khắp vùng nhiệt đới để giữ đất chống sạt lở, kể cả ở Việt Nam, nơi cỏ hương bài quen thuộc với công trình thuỷ lợi hơn là với nước hoa.

Haiti là nguồn cung lớn nhất thế giới, và vetiver Haiti thường được mô tả là sáng, sạch, có nét vỏ cam cùng chút ngọt. Đảo Java cho loại tối, ám khói và nặng hơn, gần với đất cùng gỗ cháy. Đảo Réunion từng nổi tiếng với vetiver Bourbon được giới pha chế xem là quý nhất, nay gần như không còn sản xuất thương mại. Ấn Độ có truyền thống riêng với khus, nơi rễ được đan thành mành treo cửa rồi tưới nước cho gió thổi qua, một cách làm mát nhà kèm hương thơm có từ rất lâu trước khi máy lạnh xuất hiện.

Nước hoa hiện đại đưa cỏ hương bài lên vị trí trung tâm từ cuối thập niên 1950. Carven ra mắt Vétiver năm 1957, Guerlain nối tiếp hai năm sau, và chỉ trong ít năm, note này thành khuôn mẫu của cả một thể loại nước hoa nam thanh lịch. Cấu trúc khi ấy rất giản dị: cam chanh mở đầu, gia vị nhẹ ở giữa, rễ vetiver gánh toàn bộ phần đuôi.

Từ đó tới nay, ngành hương liệu tách dầu thô thành nhiều phân đoạn khác nhau, có loại giữ lại phần đất và khói, có loại chỉ lấy phần gỗ sạch và hơi ngọt. Nhờ vậy cỏ hương bài thoát khỏi cái mác chỉ dành cho nam giới và xuất hiện ngày càng nhiều trong các cấu trúc hoa, phấn hoặc gourmand.